🚫 Por que non se guiou

O alumnado tiña os coñecementos técnicos necesarios. Darlle o proceso paso a paso sería traballar por baixo da súa ZDP real, substituír o pensamento propio por execución de instrucións, eliminar a responsabilidade ante o "cliente" e homoxeneizar as solucións, perdendo a riqueza da diversidade de enfoques.

✨ O que ocorreu cando non se deu o camiño

🛠️ Ferramentas de deseño

⚖️ Os catro criterios de éxito

Coñecidos polo alumnado desde o inicio. Non hai un máis importante: todos son necesarios simultaneamente. A arxila foi o instrumento de verificación física de todos eles.

🎯 Obxectivos da materia

📊 Bloque 1 — O proxecto tecnolóxico

CA1.1 Definir problemas buscando e contrastando información de diferentes fontes de maneira crítica e segura, avaliando a súa fiabilidade e pertinencia.

CA1.2 Comprender e examinar obxectos tecnolóxicos sinxelos de uso habitual a través da análise de obxectos e sistemas, empregando o método científico.

📊 Bloque 2 — Deseño e fabricación

CA2.1 Idear e deseñar solucións eficaces, innovadoras e sostibles a problemas definidos, con actitude emprendedora, perseverante e creativa.

CA2.2 Seleccionar, planificar e organizar materiais, ferramentas e tarefas para a construción dunha solución, traballando de maneira cooperativa e colaboradora.

CA2.3 Fabricar obxectos ou modelos sinxelos empregando ferramentas e/ou máquinas manuais axeitadas e respectando as normas de seguridade e saúde.

CA2.4 Deseñar e construír, mediante ferramentas de fabricación dixital, obxectos e modelos sinxelos respectando as normas de seguridade e saúde.

📊 Bloque 5 — Documentación e comunicación dixital

CA5.1 Representar e comunicar o proceso de creación dun produto desde o seu deseño ata a súa difusión, elaborando documentación técnica e gráfica coa axuda de ferramentas dixitais.

🔑 Competencias clave

🧱 O que revela a arxila

📋 O caderno de prototipado

🔗 A cadea de valor real

🏺 O tapete como detalle de autonomía

Antes de comezar, o alumnado fabricou os seus propios tapetes plastificando follas co deseño corporativo do CPR Ayala usando a plastificadora do centro. Ninguén lles dixo que fixeran iso. É apropiación autónoma do espazo de traballo e aplicación directa do criterio de economía e sostibilidade.

🗂️ Instrumentos de avaliación

📏 Rúbricas por criterio de avaliación

CA1.1 Definición do problema e procura de información

CA1.2 Análise do produto tecnolóxico

CA2.1 + CA2.4 Deseño dixital e ciclo de prototipado

CA2.2 Planificación e organización

CA2.3 Fabricación manual (validación sobre arxila)

CA5.1 Documentación e comunicación

🔍 Autoavaliación, metacognición e coavaliación

Ao final do proxecto cada alumno/a completa unha ficha de autoavaliación e metacognición que inclúe:

• Cal foi o erro máis importante e que aprendeu del
• Que decisión de deseño considera máis acertada e por que
• Que faría diferente nun segundo intento
• Como foi o seu proceso de aprendizaxe: que foi difícil, que estratexias usou, que descubriu sobre o seu propio xeito de traballar (metacognición)
• Que descubriu vendo as solucións dos outros equipos

📦 Lista de materiais

🤲 Amasado e boleado — por que é fundamental

Antes de estirar calquera prancha hai que amasar ben e bolear a masa. Non é un paso opcional.

O amasado serve para homoxeneizar a masa, eliminar as burbullas de aire internas e activar a plasticidade da arxila. Unha masa mal amasada ten burbullas que ao secar provocan gretas ou rotura da peza, e zonas con diferente humidade que secan de forma irregular e deforman o resultado.

O boleado —facer unha bola presionando uniformemente coas palmas— serve para comprobar que a masa está homoxénea e para darlle a forma de partida máis eficiente antes de estirar. Unha bola ben feita aplánase uniformemente co rodillo sen zonas máis finas ou máis grosas.

🔗 O slip — unir pezas correctamente

O slip é arxila diluída en auga ata obter consistencia de iogur líquido. É o único pegamento válido para unir dúas pezas de arxila en fresco.

Como se usa: antes de aplicar o slip, hai que rascar as dúas superficies a unir cun palillo, un tenedor ou calquera ferramenta dentada. Ese rasgado crea microporosidades que o slip penetra e consolida ao secar. Sen rascar, o slip non adhire ben e a unión ábrese ao secar.

📏 O rodillo e as guías de grosor

O rodillo máis económico é un palo de rastro cortado a 20 cm. Para controlar o grosor apóiase en guías laterais a ambos os dous lados.

Neste obradoiro todas as pranchas serán de 3 mm para facilitar o secado durante a sesión. Para pezas máis grosas ou figuras, o secado ao aire completo leva entre 24 e 72 horas dependendo do grosor e das condicións ambientais.

Opcións de guías

• Xuntas tóricas nos extremos do palo: dan exactamente 3 mm, non esvaradízan. A nosa solución habitual.
• Listóns de madeira calibrados: restos de contrachapado de 3, 5 ou 6 mm.
• Apilado de cartas de baralla: cada carta ≈ 0,3 mm. Económico pero esvaradízan.
• Guías de madeira comerciais calibradas en sets de varios tamaños.

📄 O tapete de traballo

📦 Almacenamento

• Durante o traballo: cubrir a masa que non se usa con film transparente.
• Entre sesións: bolsa con peche ZIP, expulsando o aire antes de pechar. Se perdeu humidade, engadir unhas gotas de auga e deixar repousar horas.

🧽 A esponxa húmida e o desmoldante

A esponxa húmida (moi escorrida, non empapada) elimina pegadas de dedos, bordos irregulares e burbullas en fresco. Non abusar da auga: provoca maior contracción de secado e risco de gretas.

O talco é o mellor desmoldante para selos: non deixa residuo graxo nin altera a superficie para o pintado. Coa masa que usamos habitualmente non adoita ser necesario.

🌿 Estampación

Estirar a masa en prancha e estampar con obxectos naturais (follas, flores secas, cortiza, cunchas), obxectos cotiáns (botóns, encaixes, arrandelas, redes de embalaxe) ou selos deseñados e impresos en 3D.

🎄 Decoupage sobre arxila

Técnica xeral: motivo rasgado sobre arxila húmida

1. Estirar a prancha de arxila de 3 mm.
2. Separar as capas da servilleta con paciencia. Quedar só coa capa decorativa.
3. Rasgar o motivo coas mans, sen tesoira. O bordo irregular intégrase mellor coa arxila e non deixa liñas visibles.
4. Aplicar cola branca diluída (3/4 + 1/4) sobre a zona da arxila.
5. Colocar o motivo rasgado sobre a arxila encolada.
6. Cubrir con film transparente e alisar desde o centro cara aos bordos, eliminando burbullas sen que os dedos peguen no papel.
7. Retirar o film con coidado. Deixar secar.
8. Selar con cola branca diluída ao 50% ou barniz ao auga.

📸 Proceso paso a paso

Preparando a cola diluída na superficie de traballo

Aplicando cola ao interior da cuncha con pincel

Colocando a servilleta decorativa en fresco

Alisando con papel film para eliminar burbullas e dobras

Selando con cola por enriba con pincel

Axustando e recortando os bordos sobrantes

Corte do papel contra o bordo, pódese facer tamén coa lixa

Acabado dos bordos con rotulador metálico Posca dourado

Produto final: Cuncha de arxila decorada con decoupage e acrílico

💰 Opcións de sellado por custo

Resultado real do obradoiro — CFR Ferrol abril 2026

🖨️ O molde: feito para a ocasión

O cortapastas de sardinilla foi deseñado e impreso en 3D especificamente para este obradoiro, igual que se fixo no proxecto de Deseño 3D Nadalicio coa SdA de 2º ESO do CPR Ayala.

Cortapastas impreso en 3D — CFR Ferrol

📋 Proceso

1. Estirar a prancha de 3 mm.
2. Estampar o logo do CFR nunha das caras usando o cortapastas como selo: presionar con firmeza sobre a prancha húmida para marcar o relevo.
3. Recortar a forma de sardinilla co cortapastas.
4. Facer o buratiño na cabeza da sardinilla cun palillo antes de que seque — é imprescindible para colgar no aro.
5. Na cara non estampada, decorar con decoupage ao gusto de cada participante: cada sardinilla é única.
6. Alisar con papel film para eliminar burbullas e integrar ben a servilleta.
7. Deixar secar completamente.
8. Enfilar todas as sardinillas no aro de madeira usando bramante, organizando por alturas para crear volume.

📋 Proceso

1. Estirar prancha de 3 mm.
2. Recortar forma oval ou redonda con cortapastas ou plantilla.
3. Cara A: estampación con obxecto natural, selo 3D ou encaixe.
4. Cara B: decoupage con servilleta rasgada ou troquelada co cortapastas.
5. Bordo: unha vez seco, pintar con rotulador metálico (dourado, prateado, cobre).

Prato con folla estampada e figura modelada

🌿 Idea base: a folla natural

Estirar a prancha de 3 mm. Colocar unha folla natural sobre ela e pasar o rodillo por enriba para estampar o nervio e a textura. Logo recortar a forma da propia folla seguindo o contorno, deixando o talo. Pódese modelar un pequeno animal, personaxe ou figura e pegalo sobre a folla usando slip (lembrando rascar as dúas superficies antes).

🔀 Dúas opcións

🥞 Prato plano

Secar sobre superficie plana. Máis sinxelo e rápido. Ideal para o obradoiro.

Non necesita molde.

🥣 Cunco ou prato curvo

Colocar sobre un cunco pequeno invertido. A arxila desmolda soa ao secar. Un pouco de talco se se quere maior seguridade.

Seca máis devagar pola curvatura.

📋 Proceso

1. Presionar arxila sobre o exterior dunha cuncha de zamburiña. A arxila desmolda soa ao secar. Un pouco de talco é suficiente se se quere máis seguridade.
2. A arxila córtase coa propia cuncha como guía; só hai que repasar os bordos e o exterior coa esponxa húmida.
3. Retirar cando a arxila colleu a forma pero aínda é algo flexible.
4. Secar boca abaixo sobre a propia cuncha ou superficie curva.
5. Acabado: quedan preciosas con decoupage aplicado en fresco, mica frotada sobre o relevo ou rotulador metálico nos bordos.

Cunchas de zamburiña con decoupage e bordo dourado

✨ Resultado final

Cuncha feita en arxila e decorada con decoupage e acrílico dourado nos bordos

📋 Proceso

1. Estirar prancha de 3 mm.
2. Se se quere decorar o interior, aplicar o decoupage na prancha plana antes de dobrar: é moito máis fácil.
3. Recortar un cadrado de uns 10×10 cm. Pódese empregar sempre unha plantilla feita en papel como guía e ese cadrado de papel dobrar en 4 para dobrar a arxila sobre el.
4. Dobrar as 4 esquinas cara ao centro como nun sobre de papel: laterais, inferior e solapa superior (sen pechar).
5. Antes de unir, rascar as zonas de contacto con un palillo ou ferramenta dentada e aplicar slip. Sen rascar, a unión abrirase ao secar.
6. Presionar ben as unións. Alisar cos dedos húmidos ou a esponxa.
7. Para evitar que o fondo baixe mentres seca: introducir unha bola de film transparente para darlle volume interior.
8. Decoración: pintura con acrílico ou Posca, ou estampación feita antes de dobrar.

Pantasma con decoupage e luz LED de pilas

🧱 Materiais específicos

📋 Proceso

1. Estirar unha prancha de 3 mm con forma irregular de uns 18 cm de diámetro aproximado. Non ten que ser perfectamente redonda — o bordo irregular dálle máis carácter ao pantasma.
2. Preparar o soporte: colocar a bola de papel de aluminio (ou pelota pequena) encima dun tubo de papel hixiénico en vertical. Esta estrutura simula a cabeza e o corpo.
3. Poñer a prancha sobre o soporte e acomodar suavemente a arxila ao redor da bola para que forme a cabeza e os pliegues caian naturalmente cara a abaixo.
4. Modelar os ollos e a boca con ferramentas de modelado ou cun palillo, antes de que a arxila perda plasticidade.
5. Cando a arxila estea estable pero aínda algo flexible, retirar o pantasma do soporte con coidado e axustar a parte baixa para que sexa estable e non bascule.
6. Antes de que seque, aplicar decoupage coa capa decorativa dunha servilleta rasgada, se se desexa darlle textura ou cor.
7. Deixar secar completamente (24–72 h dependendo do grosor final).
8. Aplicar un selador interior para protexer a luz LED: barniz ao auga, resina UV ou cola de carpinteiro segundo o acabado e o brillo desexado.
9. Unha vez seco o barniz, introducir a luz LED de pilas polo interior.

🖌️ Proceso completo de pintado

1. Limpeza previa: eliminar o po de lixado cun pano seco.
2. Capa base (moi recomendable): acrílico branco. O branco fai os cores máis vibrantes sobre arxila porosa.
3. Pintura acrílica: capas delgadas, secado entre cada capa.
4. Rotulador metálico Posca para bordos: o acabado máis rápido e limpo.
5. Barniz ao auga en spray como fixador final: 2-3 capas finas.

🪨 Lixado — só cando a peza está completamente seca

1ª pasada — grao 120-180: elimina bordos bruscos, marcas de dedos, rebabas. Movementos suaves e circulares.

2ª pasada — grao 240-320: alisa para que a pintura asente uniformemente.

✨ Po de mica

🖌️ Proceso de pintado

1. Limpeza previa: eliminar o po de lixado cun pano seco.
2. Capa base (moi recomendable): acrílico branco. Fai os cores máis vibrantes.
3. Pintura acrílica: capas delgadas, secado entre capa e capa.
4. Rotulador metálico Posca para bordos: o acabado máis rápido e limpo.
5. Barniz ao auga como fixador final: 2-3 capas finas.